2026 жылғы 11 қыркүйекте тексерілді. Бұл мақалада кәмелетке толған Ресей азаматы үшін еңбек шарты негізіндегі уақытша тұруға рұқсат пен тұрақты тұруға рұқсат алудың жалпы тәртібі салыстырылады. Отбасылық және кәсіби негіздер бойынша жеңілдіктер бөлек көрсетілген.
Жұмыс істеуге келіп, ұзақ мерзімге қалатыныңызды әлі шешпесеңіз, нақты еңбек шарты негізінде уақытша тұруға рұқсат алудан бастаған орынды. Қазақстан негізгі тұратын еліңізге айналса және қаражатқа, тұрғын үйге әрі өзге талаптарға сай екеніңізді растай алсаңыз, тұрақты тұруға рұқсат алып, кейін ықтиярхат рәсімдеуді қарастырыңыз. Бұл — жол таңдау жөніндегі ұсыныс, құжаттарды алудың міндетті кезектілігі емес.
Тұрақты тұруға өтініш беру үшін ресейлік азамат алдымен уақытша тұруға рұқсатпен бірнеше жыл тұруға міндетті емес: қағидалар визасыз кіру тәртібі бар елдердің азаматтарына өтініш беруге мүмкіндік береді. Дегенмен елде заңды негізде болу және құжаттардың толық топтамасы қажет. [1]
Уақытша тұруға рұқсат, тұрақты тұруға рұқсат және ықтиярхат
Уақытша тұруға рұқсат (УТР, орысша — РВП) белгілі бір мақсат үшін беріледі. Бұл жерде Қазақстандағы жұмыс берушіде еңбек етуді қарастырамыз. Еңбек шарты негізіндегі УТР бір жылдан аспайтын мерзімге беріледі, оны жыл сайын ұзартуға болады; мерзімі еңбек шарты мен паспорттың қолданылу мерзімінен аспайды. УТР-дың басқа негіздеріне өзге шарттар қолданылуы мүмкін. [1–2]
Тұрақты тұруға рұқсат (орысша жиі РПП деп қысқартылады) — көші-қон органдарының тұрақты тұруға мүмкіндік беретін шешімі. Ықтиярхат (орысша — ВНЖ) — осы рұқсаттың алынғанын растайтын жеке басты куәландыратын құжат. Алдымен рұқсат алынады, содан кейін ықтиярхат карточкасы бөлек рәсімделеді. Ол 16 жастан бастап он жылға, бірақ азаматтығы бар ел берген паспорттың қолданылу мерзімінен аспайтын мерзімге беріледі. Ықтиярхат Қазақстан азаматтығын немесе Қазақстан паспортын білдірмейді. [1, 3–4]
| Салыстыру өлшемі | Еңбек шарты негізіндегі УТР | Тұрақты тұруға рұқсат және ықтиярхат |
|---|---|---|
| Қандай жағдайға сай | Еңбек негізін сақтай отырып Қазақстанда жұмыс істеу | Қазақстанды негізгі тұратын ел ретінде таңдау |
| Құжат мерзімі | Бір жылға дейін, шарт пен паспорт мерзімінен аспайды | Карточка он жылға дейін, паспорт мерзімінен аспайды |
| Жұмыс берушімен байланыс | Негізі — тіркелген еңбек шарты | Жалпы тәртіпте тұрақты тұруға арналған құжаттар топтамасына еңбек шарты кірмейді |
| Қаражатты растау | Еңбек негізіндегі топтамада 1 320 АЕК туралы банк анықтамасы көзделмеген | Жалпы ереже бойынша қажет; құжатпен расталған жеңілдіктер болуы мүмкін |
| Қарау мерзімі | Толық топтама тапсырылғаннан кейін бір жұмыс күні; ХҚКО-да қабылданған күн есептелмейді | Рұқсат — 45 күнтізбелік күн; карточка бөлек — 17 жұмыс күніне дейін |
| 2026 жылғы мемлекеттік баж | УТР тегін; құжаттарды дайындау бөлек төленеді | Рұқсат — 17 300 ₸; карточка — 865 ₸, жеделдету мен қосымша шығындарсыз |
| Рәсімдегеннен кейін | Шартты, УТР мерзімін және мекенжайды қадағалау | Ерекшелік қолданылмаса, 183 күн ережесін қоса алғанда, тұрақты тұру шарттарын сақтау |
Салыстыру ІІМ қағидаларына, жеке басты куәландыратын құжаттар туралы заңға және көші-қон туралы заңға негізделген. Кестедегі мерзімдер көшуге дайындықтың бүкіл уақытына емес, мемлекеттік қызметтерге қатысты. [1–6]
Таңдауға әсер ететін төрт жағдай
Жұмыс бар, бірақ көшіп келу әзірше сынақ ретінде қарастырылады. Еңбек шарты негізіндегі УТР әдетте осы мақсатқа сай: тұрақты тұру құжаттарын жинамай-ақ, қолданыстағы шарт бойынша тұруды рәсімдейсіз. «Құжат үшін» жалған жұмыс беруші қажет емес. Егжей-тегжейлі тәртіп — ресейліктерге еңбек шарты негізінде УТР алу жөніндегі нұсқаулықта.
Қазақстанда тұрақты тұрып, еңбек негізін жыл сайын қайта рәсімдемей жұмыс ауыстыруды жоспарлайсыз. Тұрақты тұру мүмкіндігін бағалаған жөн. Жалпы тәртіпте оған арналған құжаттар топтамасы нақты жұмыс берушіге байланбайды. Бұл еңбекке орналасу қағидаларын жоймайды; сұранысқа ие кәсіп бойынша арнайы жолда мәртебені сақтаудың қосымша шарттары бар. [1, 5]
Ресей мен Қазақстан арасында тұрып, уақыттың басым бөлігін Қазақстаннан тыс жерде өткізесіз. Ықтиярхатты тек карточкасы он жылға берілетіні үшін таңдамаңыз. Жалпы ереже бойынша, рұқсат берілген күннен бастап кез келген қатарынан келетін 12 айлық кезеңде Қазақстанда 183 күнтізбелік күннен аз тұру — рұқсаттың күшін жоюға негіз. Бұл тек қаңтардан желтоқсанға дейінгі есеп емес. Заңда, атап айтқанда, этникалық қазақтар мен олардың отбасы мүшелеріне, сондай-ақ басқа арнайы жағдайларға ерекшеліктер көзделген. Алдымен ерекшеліктің сізге қолданылатынын тексеріңіз. [5]
Қазақстанда жұмыс беруші жоқ, табыс Ресейден түседі. Мұндай табыс өздігінен осы мақалада қарастырылған УТР үшін еңбек негізін қалыптастырмайды. Алайда жергілікті жұмыс берушінің болмауы тұрақты тұрудың жалпы жолын өздігінен жаппайды: қаражат, тұрғын үй, құжаттар және бас тарту негіздері тексеріледі. Қашықтан жұмыс істеуді, салықтарды және РФ алдындағы міндеттерді көші-қон құжатын таңдаудан бөлек қарастыру қажет.
Ықтиярхатқа қажет қаражат: шоттағы қалдық пен қызмет құнын шатастырмаңыз
Жалпы ереже бойынша тұрақты тұру үшін Қазақстанның резидент банкінен не бейрезидент банк филиалынан шотта немесе шоттарда кемінде 1 320 айлық есептік көрсеткіш (АЕК) мөлшерінде қаражат бар екені туралы анықтама қажет. 2026 жылы АЕК 4 325 ₸ болғанда, бұл 5 709 000 ₸ болады. Есеп: 1 320 × 4 325. Бұл — банк шоттарында бар екенін растау қажет сома, мемлекеттік баж немесе KLC қызметінің бағасы емес. Анықтаманың түпнұсқалығы банкке сұрау жіберу арқылы тексеріледі. [6–7]
Төлем қабілеттілігін растаудан, мысалы, этникалық қазақтар, Қазақ КСР-де не Қазақстанда туған немесе бұрын олардың азаматтығында болған бұрынғы отандастар, сондай-ақ көші-қон туралы заңның 49-бабында көрсетілген кейбір басқа санаттар босатылуы мүмкін. Халықаралық шарттар бойынша азаматтықты оңайлатылған тәртіппен алуға құқығы бар адамдар мен олардың отбасы мүшелері бөлек аталған. Ресей паспортының болуы өздігінен автоматты жеңілдік бермейді: жеңілдіктің нақты негізін растау қажет. [5]
Жалпы тәртіпте бір ересек адам үшін мемлекеттік баждар тұрақты тұруға рұқсатқа 4 АЕК және ықтиярхат карточкасына 0,2 АЕК құрайды: 2026 жылы 17 300 + 865 = 18 165 ₸. Қажет медициналық тексерулер, нотариаттық әрекеттер, аудармалар, фотосуреттер және тапсырыс берілген сүйемелдеу бөлек төленеді. Бұл сомалардан «бәрі кіреді» деген бірыңғай баға шықпайды. [1, 4, 7]
Қандай құжаттарды дайындау керек
Еңбек шарты негізіндегі УТР үшін
Негізгі топтама: өтініш-сауалнама, жеке басты куәландыратын құжаттың көшірмесі және салыстыру үшін түпнұсқасы, Saqtandyry жүйесінде тіркелген медициналық сақтандыру, дактилоскопиядан өткені туралы анықтама, Еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесінде (ЕШЕБЖ, орысша — ЕСУТД) тіркелген еңбек шарты және қабылдаушы тарап берілген тұрғын үйдің меншік иесі болмаса, тұруға нотариат куәландырған келісім. ЖСН жүйеде тексеріледі; өкілге өкілеттігін растайтын құжаттар қажет. Мемлекеттік жүйелерде мәліметтердің тіркелуі тиісті құжаттарды қайта тапсыру қажеттілігін жоюы мүмкін. [1]
Жұмыс беруші шарт жасасып, мәліметтерді ЕШЕБЖ-ға енгізеді, қабылдаушы тарап өтініш беруді ұйымдастырады. Қызметкер жеке құжаттарын дайындайды, қажетті рәсімдерден өтеді және берілген УТР-ды тексереді. Жұмыс беруші мен тұрғылықты жері бойынша қабылдаушы тарап әртүрлі тұлғалар болуы мүмкін — міндеттерді алдын ала бөлісіңіз. Толық тізім мен жұмыс ауыстырғандағы әрекеттер KLC-нің алғашқы нұсқаулығында берілген.
Тұрақты тұруға рұқсат үшін
Төменде ІІМ-нің № 992 бұйрығына 7-қосымша бойынша жалпы тәртіппен өтініш беретін кәмелетке толған адамға арналған топтама келтірілген. Оны кейін берілетін ықтиярхат карточкасына өтінішпен шатастырмаңыз. [1]
- Қағидаларға 8-қосымша бойынша өтініш-сауалнама.
- Шетелге шығуға арналған паспорт: көшірмесі және салыстыру үшін түпнұсқасы. Өтініш берген күні оның қолданылу мерзімі 180 күнтізбелік күннен артық болуы тиіс.
- Төлем қабілеттілігін растау не одан босатылу негізін растайтын құжат.
- Азаматтығы бар және/немесе тұрақты тұратын мемлекеттің құзыретті органы берген соттылығы не соттылығының жоқтығы туралы құжат. Қағидаларда, атап айтқанда, Қазақстанда босқын деп танылған адамдар үшін арнайы ерекшеліктер бар.
- Тұрғын үй бойынша құжат: төлем қабілеттілігін растайтын адамдар үшін жеке немесе заңды тұлғамен жасалған нотариат куәландырған шарт не кемінде 180 күнтізбелік күнге тұру және тұрақты тіркеу есебіне қою үшін тұрғын үй беру туралы нотариат куәландырған өтініш. Меншік иесімен тек жалдау емес, қажетті құжат пен тіркеу мәселесін алдын ала келісіңіз.
- Белгіленген тізбедегі аурулардың жоқтығы туралы 028/у нысанындағы медициналық анықтама.
- Өлшемі 35 × 45 мм бір фотосурет.
- Мемлекеттік баждың төленгенін растайтын құжат.
- Дактилоскопиядан өткені туралы анықтама.
Арнайы кәсіби негіз үшін қосымша салалық мемлекеттік органның қолдаухаты қажет. Банк құжаты, соттылық туралы құжат және медициналық анықтама 180 күнтізбелік күннен аспайтын қолданылу мерзімі шегінде болуы тиіс. Шет тіліндегі құжаттар аударманың дұрыстығын нотариат куәландыра отырып, орыс немесе қазақ тіліне аударылады; заңдастыру қажеттілігі қолданылатын халықаралық шарт ескеріліп бағаланады — апостильді автоматты түрде жасатпаңыз. [1]
Балалар үшін құжаттардың бөлек құрамы көзделген, ал 14–18 жаста баланың тұрақты тұруға нотариат куәландырған келісімі қажет. Ересектерге арналған тізім мен банктегі растау сомасын бөлек тексерусіз бүкіл отбасына қолданбаңыз. [1]
Рұқсат мақұлданғаннан кейін ықтиярхат карточкасын алғаш рәсімдейтін ересек адамға жарамды шетелге шығуға арналған паспорт және тұрақты тұруға рұқсат берілгені туралы хабарлама қажет; қағидаларда көзделген дактилоскопия рәсімі жүргізіледі. Карточка үшін мемлекеттік баж бөлек төленеді. [4]
Келгенге дейін және келгеннен кейін рәсімдеуді қалай жоспарлау керек
Келгенге дейін: жылдың басым бөлігінде қайда тұратыныңызды анықтаңыз; шетелге шығуға арналған паспорттың мерзімін тексеріңіз; негізді таңдап, жеңілдіктеріңіз болса, оларды растайтын құжаттарды жинаңыз. Тұрақты тұру үшін соттылық туралы құжатты және тұрақты тіркелу мүмкіндігі бар тұрғын үйді алдын ала қарастырыңыз. Еңбек негізіндегі УТР үшін жұмыс берушінің қатысуын келісіңіз.
Келгеннен кейін: қабылдаушы тарап келгеніңіз туралы үш жұмыс күні ішінде хабарлама береді. Бұрынғы сапарларды тексеріңіз: мерзімді өзгертетін негіз болмаса, ЕАЭО азаматтарының әдеттегі визасыз болуы әрбір 180 күндік кезеңде 90 күнтізбелік күнмен шектеледі. Бірнеше күнге шығып келу есепті жаңадан бастамайды. [2]
УТР таңдасаңыз: шартты рәсімдеңіз, ЕШЕБЖ-дағы мәліметтер мен құжаттар топтамасын тексеріңіз, қабылдаушы тарап арқылы өтініш беруді ұйымдастырып, елде болу мерзімі бұзылғанға дейін нәтижені алыңыз.
Тұрақты тұруды таңдасаңыз: толық топтаманы аумақтық полицияға немесе ХҚКО арқылы өзіңіз тапсырыңыз. Елде болу қағидаларының 11-тармағы тұрақты тұруға өтініш бергендерге өтінішті қарауға қажет кезеңге, бірақ 90 күнтізбелік күннен аспайтын мерзімге УТР беруді көздейді. Бұл бөлек рәсімделеді: құжаттарды дайындау фактісі елде болу мерзімін автоматты түрде ұзартпайды. Осы мәселені өтініш қабылданған кезде нақтылаңыз. [1–2]
Оң шешімнен кейін: тұрақты тіркеуді және ықтиярхат карточкасын бөлек рәсімдеңіз. Жалпы тәртіпте рұқсатқа 45 күнтізбелік күн, карточкаға 17 жұмыс күніне дейін және дайындыққа қосымша уақыт қарастырыңыз. Бұл әртүрлі есеп бірліктерін қосып, «бәрі 62 күнде дайын» деп уәде беруге болмайды. Әр отбасы мүшесінің құжаттары мен оған қолданылатын шарттар бөлек тексеріледі. [1, 4]
Бас тартылса немесе елде болу мерзімі бұзылса
Толық емес топтама немесе мерзімі өткен құжаттар қабылданбауы мүмкін. Тұрақты тұруға рұқсат беруден бас тарту және оның күшін жою негіздеріне, басқалармен қатар, қаражаттың талап етілетін растамасының болмауы, жалған мәліметтер, алынбаған немесе өтелмеген соттылық, көші-қон заңнамасының тиісті бұзушылықтары және нақты тұру талаптарын орындамау жатады. Банкте қажетті соманың болуы мақұлдауға кепілдік бермейді. Толық тізім — көші-қон туралы заңның 49-бабында. [1, 5]
Себебі көрсетілген жазбаша жауапты алып, шағымдану мүмкіндігін тексеріңіз. Қағидалар бойынша бас тартудан немесе рұқсаттың күші жойылғаннан кейін тұрақты тұруға қайта өтініш беруге уәжді қорытынды шығарылғаннан кейін кемінде бір жыл өткен соң жол беріледі. Сондықтан күмәнді топтаманы «байқап көру үшін» тапсырмаңыз. [1]
Елде болу мерзімі бұзылса, бұзушылықты реттеудің орнына ықтиярхатқа өтініш беруге немесе шартты өткен күнмен рәсімдеуге тырыспаңыз. Паспортты, кіру және шығу күндерін, бұрынғы рұқсаттар мен шешімдерді жинаңыз; көші-қон қызметіне дереу, ал елден шығарып жіберу қаупі болса, заңгерге де жүгініңіз. Әрі қарай рәсімдеу мүмкіндігі нақты бұзушылық пен қабылданған шешімге байланысты. Айыппұл төлеу өздігінен УТР да, тұрақты мәртебе де бермейді.
Таңдауыңызды бес сұрақпен тексеріңіз
- Қазақстанда нақты еңбек негізіңіз бар ма? Бар болса және көшу әзірше сынақ ретінде қарастырылса, алдымен еңбек шарты негізіндегі УТР-ды бағалаңыз. Жоқ болса, жалған негіз жасамаңыз.
- Қазақстанды негізгі тұратын еліңіз етуге дайынсыз ба? Дайын болмасаңыз, ықтиярхатты таңдамас бұрын 183 күн ережесі мен қолданылатын ерекшеліктерді мұқият тексеріңіз.
- Банк арқылы растауға қаражат немесе дәлелденген жеңілдік бар ма? Жоқ болса, тұрақты тұрудың жалпы жолына әзірше дайын емессіз.
- Мерзімі жеткілікті шетелге шығуға арналған паспорт пен тұрақты тіркелуге болатын тұрғын үй бар ма? Өтініш бергенге дейін осы кедергілерді жойыңыз.
- Дайындық пен қарау үшін заңды болу мерзімі жеткілікті ме? Мерзім аяқталуға жақын болса немесе бұзылса, алдымен әрі қарайғы заңды әрекет тәртібін анықтаңыз.
Негізді тексеріп, УТР немесе ықтиярхат рәсімдеуге дайындалу. KLC сауалнамасында қарастырылып отырған жолға қарай «Қазақстанда уақытша тұруға рұқсат» немесе «Қазақстанда тұрақты тұруға рұқсат» тармағын таңдаңыз. Сауалнама жүгінуге дайындалу үшін бастапқы тізім береді; мәртебені таңдау, жеңілдіктер және жеке құжаттар топтамасы «Визалар, уақытша және тұрақты тұруға рұқсат» қызметі аясындағы жеке талқылауда нақтыланады. Рұқсат беру туралы шешімді уәкілетті орган қабылдайды.
Ресми дереккөздер
- ІІМ-нің № 992 бұйрығы: 2–3-тараулар, 2 және 7-қосымшалар — УТР, тұрақты тұруға рұқсат, құжаттар, мерзімдер, баж және бас тарту. 2026 жылғы 29 маусымдағы № 454 бұйрықпен енгізілген редакция ескерілді.
- Үкіметтің № 148 қаулысы: 6 және 9–11-тармақтар — елде болу, хабарлама, еңбек негізіндегі УТР мерзімі және тұрақты тұруға өтініш қаралатын кезеңдегі УТР.
- «Жеке басты куәландыратын құжаттар туралы» заң: 1 және 10-баптар — ықтиярхаттың мақсаты мен карточканың қолданылу мерзімі.
- ІІМ-нің № 266 бұйрығы: ықтиярхат беру қағидалары және 1-қосымша — карточканы рәсімдеу, мерзімі және бөлек баж. 2026 жылғы 29 маусымдағы № 451 бұйрықпен енгізілген редакция ескерілді.
- «Халықтың көші-қоны туралы» заң: 49-бап — төлем қабілеттілігі бойынша жеңілдіктер, бас тарту мен күшін жою, нақты тұру ережесі.
- ІІМ-нің № 531 бұйрығы: 2-тармақ — банкте 1 320 АЕК бар екенін растау.
- 2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң: 7-бап — 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап 4 325 ₸ мөлшеріндегі АЕК.