«Ықтиярхатқа» арналған соттылық туралы анықтама тек картаны дайындау кезінде емес, тұрақты тұруға рұқсат алу кезеңінде әзірленеді. Қағидаларда ол «соттылығы (соттылығының болмауы) туралы құжат» деп аталады: онда тек «сотталмаған» деген сөз емес, бағалауды қажет ететін мәліметтер де болуы мүмкін.
Қысқаша жауап: жалпы тізбе бойынша азаматтығы бар және/немесе тұрақты тұратын мемлекеттің құзыретті органы берген құжат қажет. Оның қолданылу мерзімі 180 күнтізбелік күннен аспауға тиіс. Заңдастыру қажеттілігі мен қазақ немесе орыс тіліне аудару мәселесі бөлек тексеріледі. Өтініш берушінің Қазақстанда жүргені ғана Қазақстанның соттылық туралы анықтамасын талап етілетін шетелдік құжаттың орнына тапсыруға негіз болмайды. Негізі — ІІМ № 992 қағидаларының 7-қосымшасы, 10-жолының 4) тармақшасы.
Материал 2026 жылғы 12 қыркүйекте тексерілді. Негізгі оқырман — Қазақстанда тұрақты тұруға құжат дайындап жүрген кәмелетке толған Ресей азаматы. Бұл толық құжаттар тізімі емес, топтаманың бір бөлігін тексеру жөніндегі нұсқаулық; балалар мен жекелеген санаттарға арналған арнайы ережелер төменде берілген.
Алдымен анықтаманы қай елден алу керегін анықтаңыз
Нормада «азаматтығы бар және/немесе тұрақты тұратын мемлекетте» деген тұжырым қолданылады. Сондықтан құжат дайындау кезінде тек азаматтық туралы мәлімет беру жеткіліксіз болуы мүмкін. Басқа мемлекетте тұрақты тұрған болсаңыз, бұл туралы құжаттарды қабылдайтын көші-қон қызметінің бөлімшесіне хабарлап, нақты жағдайыңызда қандай құжаттар қажет екенін анықтаңыз.
KLC ұсынымы: анықтамаға тапсырыс бермес бұрын азаматтығыңызды, тұрақты тұратын еліңізді, құжатты беретін жоспарланған органды және өтініш берудің болжамды күнін қысқаша жазып алыңыз. Тұрақты тұруды барлық туристік сапарлардың тізімімен алмастырмаңыз және «және/немесе» деген сөздер барған әр елден анықтама алуды автоматты түрде талап етеді деп есептемеңіз.
Құжатты тиісті мемлекеттің құзыретті органы беруге тиіс. Делдал, аудармашы немесе нотариус анықтаманы алуға не ресімдеуге көмектескені үшін ғана мұндай органға айналмайды. Тапсырыс беру тәсілін таңдағанда қандай ресми құжат алатыныңызды және оның түпнұсқалығы қалай расталатынын алдын ала анықтаңыз.
Бір құжатқа қатысты төрт тексеріс
| Нені тексеру керек | Не анық болуы керек | Қандай қатенің алдын алады |
|---|---|---|
| Құжатты берген ел мен орган | Құжат қажетті мемлекетке қатысты және оның құзыретті органы берген | Қажетті шетелдік анықтаманың орнына тек Қазақстан анықтамасына тапсырыс беру |
| Мерзім | Берілген күні мен қолданылу мерзімі құжатты өтініш бергенде пайдалануға мүмкіндік береді; қағидада 180 күнтізбелік күн шегі белгіленген | Құжаттар топтамасын мерзімі өтіп кеткен анықтамаға сүйеніп дайындау |
| Куәландыру | Заңдастыру қажет пе, апостиль қолданыла ма немесе халықаралық шарт арнайы куәландырудан босата ма — анықталған | Қажетсіз апостильге ақы төлеу немесе міндетті куәландырусыз құжат тапсыру |
| Тіл | Құжат қазақша не орысша оқылады; шет тіліндегі құжатқа аудармасының дұрыстығы нотариалды куәландырылған аударма дайындалған | Аударманы апостильмен алмастыру немесе маңызды мәліметтерді аудармай қалдыру |
Бұл тексерістер бір-бірінен тәуелсіз. Дұрыс мөр мерзімі өткен құжатты жарамды етпейді, ал нотариалды куәландырылған аударма соттылықтың жоқтығын растамайды және шетелдік құжатқа қажет куәландыруды алмастырмайды.
180 күндік мерзімді қалай жоспарлау керек
ІІМ құжаттар тізбесінде соттылық туралы құжат 4) тармақшада көрсетілген және оның қолданылу мерзімі 180 күнтізбелік күннен аспауға тиіс. Бұл тұрақты тұруға өтінішті қарау мерзімі емес және анықтаманың өзінде көрсетілген қолданылу мерзіміне қарамастан кез келген құжат қабылданады деген кепілдік те емес.
Іс жүзінде анықтаманы өтініш берген кезде жарамды болып, белгіленген шектен аспайтындай мерзімде алуды жоспарлаңыз. Қалған құжаттар дайын болмаса, оны тым ерте сұратпаңыз. Аударма, нотариалды куәландыру немесе кейінгі куәландыру анықтаманың өзінің жаңадан берілген күні болып есептелмеуге тиіс.
Шетелдік анықтаманы дайындау, жеткізу және аудару уақыты таңдалған ресми арна мен орындаушыларға байланысты. Мұнда бәріне ортақ баға немесе жалпы дайындық мерзімі белгіленбейді. Оларды тапсырыс берер алдында тексеріп, аты-жөніндегі немесе паспорт деректеріндегі сәйкессіздіктерді түзетуге уақыт қалдырыңыз.
Аударма, апостиль және заңдастыру — бөлек мәселелер
№ 992 қағидалары шет тіліндегі құжаттарды қазақ немесе орыс тіліне аударуды талап етеді. Аударманың дұрыстығын нотариус куәландырады. Анықтама орыс тілінде жасалған болса, осы ереже бойынша тек тапсыру үшін оны қазақ тіліне аудару қажет емес. Құжатта басқа тілдегі маңызды мәліметтер болса, аударылатын бөліктерді алдын ала нақтылаңыз.
Шетелдік билік органдарының құжаттары үшін қағидаларда заңдастыру көзделген, егер Қазақстан заңнамасында немесе ратификацияланған халықаралық шартта өзгеше белгіленбесе. Сондықтан «бәріне апостиль қажет» деу де, «шетелдік анықтамалар ешқашан куәландырылмайды» деу де дұрыс емес.
Кишинев конвенциясының 12-бабы оның шарттары орындалса, құжаттарды арнайы куәландырусыз қабылдауды көздейді: құзыретті орган немесе уәкілетті тұлға, белгіленген нысан, елтаңбалы мөр және тиісті мемлекеттер арасында Конвенцияның қолданылуы. Нақты анықтамаға қатысты мәселе өтініш берушінің азаматтығын құжаттан бөлек қарау арқылы емес, құжатты берген ел мен қолданылатын шарт бойынша шешіледі. Тексерілген 12-баптың мәтіні жалпы ережені белгілейді; ол кез келген екі ел арасындағы қазіргі шарттық тәртіптің растамасы емес. Сондықтан мұнда барлық ресейлік немесе барлық «ТМД құжаттарына» қатысты апостиль жөнінде шартсыз қорытынды берілмейді.
Апостильге немесе заңдастыруға ақы төлемес бұрын қабылдайтын көші-қон қызметінің бөлімшесінен анықтамаңызды берген ел мен оның нысанына қандай тәртіп қолданылатынын сұраңыз. Қағаз түпнұсқа ма, әлде электрондық құжат па — оны бөлек атаңыз: PDF файлының басып шығарылған нұсқасын тексермей түпнұсқаға тең деп есептеуге болмайды. Арнайы куәландырудан босату мерзім мен тілді тексеруді жоймайды.
Арнайы тізбе қашан қолданылады
Ересектерге арналған жалпы топтаманы отбасының әр мүшесіне автоматты түрде қолданбаңыз. 7-қосымшаның сол 10-жолында ерекшеліктер бар:
- 4) тармақшаның өзінде Қазақстанда босқын мәртебесі бар адамдар және ҚХР азаматтары болып табылатын этникалық қазақтар аталған; тұжырымда халықаралық шарттарға қатысты ескерту бар.
- Ата-анасымен немесе олардың бірімен келген 18 жасқа толмаған өтініш берушіге, сондай-ақ нормада көрсетілген заңды өкілі Қазақстан азаматы не Қазақстанда тұрақты тұратын шетелдік немесе азаматтығы жоқ адам болған жағдайға бөлек тізбе белгіленген. Онда 4) тармақша жоқ. Бұл туу туралы куәлік пен қажетті ата-аналық келісімдерді алып тастамайды.
- Басқа мемлекеттің азаматтығын оның Қазақстандағы дипломатиялық өкілдігі немесе консулдық мекемесі арқылы ресімдеген және Қазақстанда тұрақты тіркеуі бар өтініш берушіге бөлек тізбе бар. Онда да 4) тармақша жоқ; бұл — тар шеңбердегі жағдай, басқа азаматтықты жаңадан алған кез келген адамға берілетін босату емес.
Ресей азаматтығының өзі соттылық туралы құжатты жалпы тізбеден алып тастамайды. Құжат тапсырудан босату мен оны заңдастырудан босату — бір нәрсе емес.
Мысал: Ресей азаматтығы, басқа елде тұрақты тұру
Кәмелетке толған Ресей азаматы басқа мемлекетте тұрақты тұрады және Қазақстанда құжат тапсырмақ делік. Алдымен «кез келген соттылық туралы анықтамаға» тапсырыс беру қолайсыз: ол қажетті мәселені қамтымауы мүмкін.
- Көші-қон қызметіне екі елді де және тұрақты тұру негізін хабарлаңыз; «және/немесе» тұжырымы бойынша қандай анықтамалар қажет екенін нақтылаңыз.
- Қажеттілігі расталған әр анықтама үшін құзыретті органды, құжат нысанын және алу тәсілін тексеріңіз.
- Куәландыру тәртібі мен тілді бөлек анықтаңыз. Ресейлік құжатқа қатысты шарттарды үшінші мемлекеттің құжатына автоматты түрде қолдануға болмайды.
- Құжат беру мен аударма дайындауды бүкіл топтаманы тапсыру күнімен үйлестіріп, кейін аты-жөнін, туған күнін және құжат деректерін қайта салыстырыңыз.
Бұл — тексеру мысалы, осындай жағдайдағы барлық өтініш берушіге әрдайым дәл екі анықтама қажет деген тұжырым емес.
Анықтамада мәлімет немесе қате болса
«Халықтың көші-қоны туралы» заңның 49-бабы қылмыс жасағаны үшін алынбаған немесе өтелмеген соттылығы бар адамдарға тұрақты тұруға рұқсат беруден бас тартуды не рұқсаттың күшін жоюды көздейді. Тексерілген қолданыстағы тұжырым тек ауыр және аса ауыр қылмыстармен шектелмейді. Осындай шектеуі бар ескі жадынамаларға сүйенбеңіз.
Жазба болса, оның мазмұны мен соттылықтың құқықтық мәртебесін бағалау қажет. 49-бапта бас тартудың басқа да дербес негіздері бар: соттылықтың өтелуі өздігінен рұқсат алуға кепілдік бермейді. Мәліметтерді жасырмаңыз және файлды өзіңіз түзетпеңіз: қағидаларда жалған құжаттар мен талаптарға сәйкессіздік те бас тарту негіздері ретінде аталған. Анықтамадағы қатені оны берген органмен, ал жазбаның құқықтық салдарын өтініш бермей тұрып жеке тексеру кезінде нақтылайды.
Анықтама алу заңды болу мерзімін ұзартпайды. Мерзім аяқталуға жақын болса немесе бұзылса, бұл мәселені көші-қон қызметімен бөлек шешіңіз; анықтаманы күту бұзушылықты жоймайды. Жоспарлау үшін 90/180 ережесінің түсіндірмесін қараңыз.
Өтініш берер алдында не істеу керек
- Құжатты берген ел мен органды интернеттегі жалпы тізіммен емес, өз жағдайыңызбен салыстырыңыз.
- Анықтаманың мерзімін өтініш берудің болжамды күнімен бірге тексеріңіз.
- Қолданылатын куәландыру тәртібін анықтаңыз; оны аудармамен шатастырмаңыз.
- Мәліметтерді паспортпен салыстырып, қажетті аударманы дайындаңыз.
- Топтаманың қалған бөліктерін, соның ішінде төлем қабілеттілігін растауды бөлек тексеріңіз.
Құжат дайындауды талдау қажет болса, «Визалар және тұруға рұқсат» қызметін немесе бастапқы құжаттар тізіміне арналған сауалнаманы ашып, «Қазақстанда тұрақты тұруға рұқсат» нұсқасын таңдаңыз. Сауалнама бастапқы тізімді береді; нақты шетелдік анықтамалардың қажеттілігі мен түпкілікті құжаттар топтамасы жеке тексеру кезінде нақтыланады.
Ресми дереккөздер
- ІІМ № 992 қағидалары: 7-қосымша, 10-жол — соттылық туралы құжат, мерзім, аударма, заңдастыру және арнайы тізбелер; 11-жол — бас тарту негіздері.
- Кишинев конвенциясы: 12-бап — құжаттарды арнайы куәландырусыз қабылдау шарттары.
- «Халықтың көші-қоны туралы» заң: 49-бап — рұқсат беруден бас тарту және оның күшін жою негіздері.