Қазақстанда ЖШС ашып, кәсіп жүргізуді жоспарлаған Ресей азаматы алдымен өзінің көші-қон негізін тексергені жөн. Еңбек немесе отбасы негізіндегі уақытша тұруға рұқсатты компания құруға берілген рұқсат деп автоматты түрде санауға болмайды. «Халықтың көші-қоны туралы» заңның 40-бабы шетелдік құрылтайшы үшін дәл бизнес-көшіп келуші ретінде виза немесе уақытша тұруға рұқсат болуын көздейді; Қазақстанда тұруға ықтиярхаты бар адамдарға бұл шектеуден ерекшелік белгіленген.
РФ азаматтары визасыз режимі бар елдің азаматтары ретінде бизнес-көшіп келушінің уақытша тұруға рұқсаты (УТР) арқылы рәсімдей алады. «Алдымен міндетті түрде C5 визасын алыңыз» деген кеңес барлық жағдайға бірдей қолданылмайды. Бизнес-УТР нақты кәсіп жүргізбей, бір жыл тұру құқығын сатып алу тәсілі емес: кәсіпкерлік қызмет — осы негіздің міндетті шарты.
Бұл нұсқаулық Қазақстанда тұруға ықтиярхаты жоқ, кәмелетке толған РФ азаматына арналған. Нормалар 2026 жылғы 16 қыркүйекте тексерілді. Егер Қазақстанда басқа негіздегі УТР-мен тұрып жатсаңыз, ЖШС тіркемей тұрып аумақтық көші-қон қызметінен негізді өзгерту тәртібін және өз жағдайыңыздағы мерзімдердің қалай есептелетінін нақтылаңыз.
Алдымен дұрыс негізді таңдаңыз
| Сіздің жағдайыңыз | Нені тексеру керек | Келесі қадам |
|---|---|---|
| Алғаш рет ЖШС ашқыңыз келеді, ықтиярхат жоқ | Компания құрылғанға дейінгі бизнес-көшіп келу негізі | Бизнес-УТР құжаттарын және жергілікті атқарушы органның өтінішхатын дайындау |
| Еңбек немесе отбасы негізіндегі УТР бар | Ол өздігінен бизнес-көшіп келуші мәртебесін растамайды | Негізді өзгерту тәртібін келісу, оны автоматты деп санамау |
| Қазақстанда қолданыстағы тұруға ықтиярхат бар | 40-баптағы шектеуден ерекшелік | ЖШС тіркеу құжаттарын тексеру; тек компания құру үшін бизнес-УТР қажет емес |
| Дайын ЖШС-ден үлес сатып алғыңыз келеді | Қатысушылар құрамына кіру де 40-баппен қамтылады | Мәмілеге дейін көші-қон негізін тексеру |
| Өзге адамның ЖШС-сінде тек директор болып жұмыс істейсіз | Директор болып жұмыс істеу мен компанияға қатысу — бөлек рөлдер | Еңбек негізін тексеру; лауазым атауы үшін ғана бизнес-УТР рәсімдемеу |
Бұл таңдаудың негізі — «Халықтың көші-қоны туралы» заңның 39–40-баптары. Еңбек негізіндегі жол еңбек шарты бойынша УТР нұсқаулығында бөлек қарастырылған. Осы мақала лицензияланатын қызметке жіберу ережелерін белгілемейді және болашақ кәсіпті тексеруді алмастырмайды.
Бизнес-УТР үшін қандай құжаттар дайындау керек
Уақытша және тұрақты тұруға рұқсат беру қағидаларының 2-қосымшасы, 10-тармағында жалпы тізім мен кәсіпкерлік қызмет жөніндегі 6) тармақшаны бірге оқу қажет. Полицияға немесе «Азаматтарға арналған үкімет» арқылы жеке жүгінгенде жалпы құжаттар топтамасына мыналар кіреді:
- Қағидалардың 1-қосымшасындағы өтініш-сауалнама;
- шетелдіктің жеке басын куәландыратын құжатының көшірмесі және салыстыру үшін түпнұсқасы;
- «Saqtandyry» жүйесінде тіркелген медициналық сақтандырудың көшірмесі және салыстыру үшін түпнұсқасы;
- егер көрсетілетін қызметті алушы шетелдікке берілетін тұрғынжайдың меншік иесі болмаса, оның сол жерде тұруына нотариат куәландырған келісім;
- дактилоскопиядан өткені туралы анықтама.
Бизнес-көшіп келу үшін қосымша мыналар көзделген:
- еңбек қызметіне кедергі келтіретін аурулардың жоқтығын растайтын 028/у нысанындағы медициналық анықтама;
- белгіленген талаптарға сай алғашқы медициналық-санитариялық көмекті және стационарда шұғыл түрде көрсетілетін мамандандырылған медициналық көмекті қамтитын сақтандыру;
- жергілікті атқарушы органның өтінішхаты;
- азаматтығы және/немесе тұрақты тұратын елінде соттылықтың және сот шешімі бойынша кәсіпкерлік қызметпен айналысуға тыйымның бар не жоқ екенін растайтын, құзыретті орган берген құжат; өтініш берген күні оның берілгеніне 180 күнтізбелік күннен аспауы керек.
Сақтандыру екі тізімде де аталған: бұл екі полис сатып алу керек дегенді білдірмейді. Сақтандырушыдан бір полистің қажетті көмекті қамтитынын және аталған жүйеде тіркелгенін тексеріңіз. Еңбек негізіндегі УТР ерекшеліктерін бизнес-көшіп келуге тексерусіз қолданбаңыз.
Медициналық анықтаманы өтініш беруге жақын уақытта алған дұрыс: 028/у нысанының өзінде жарамдылық мерзімі 3 ай деп көрсетілген. Соттылық туралы құжатқа арналған 180 күндік шек медициналық анықтамаға қолданылмайды. Соттылық жөніндегі құжат кәсіпкерлікке сот тыйымы мәселесін де қамтуы тиіс: егер Ресейден алынған анықтамада бұл мәлімет болмаса, оны немен растау керегін қабылдайтын органмен алдын ала келісіңіз.
Шет тіліндегі құжаттар қазақ немесе орыс тіліне аударылып, аударманың дұрыстығы нотариатта куәландырылады. Шетелдік ресми құжаттар үшін Қағидаларда заңдастыру көзделген, егер халықаралық шартта ерекшелік белгіленбесе. Ресейлік құжаттардың бәріне автоматты түрде апостиль тапсырыс бермеңіз: ерекшеліктің қолданылуын әр құжат бойынша тексеру қажет. Электрондық өтініштің қосымшалары мен қолтаңбасын таңдалған мемлекеттік қызметтен нақтылаңыз; жоғарыдағы қағаз құжаттар тізімі барлық әрекетті қашықтан аяқтауға болады дегенді білдірмейді.
Әкімдік өтінішхаты: анықтамаларды жинамай тұрып нені білу керек
Жергілікті атқарушы органның өтінішхаты — бөлек құжат. Оны «ЖШС ашқым келеді» деген өз жазбаңызбен немесе делдалмен жасалған шартпен алмастыруға болмайды. Сондықтан дайындықты кәсіп жүргізілетін жердегі әкімдіктен бастаған жөн: жауапты бөлімшені және өтінішхат алу үшін жүгіну тәртібін нақтылаңыз.
Тексерілген республикалық УТР тізімінде барлық қалаға ортақ, дәл осы өтінішхатты алуға арналған қосымшалардың бірыңғай тізімі жоқ. Бизнес-жоспарды, кеңсені жалдау шартын немесе банк үзіндісін бүкіл ел бойынша міндетті құжаттар деп көрсетпейміз. Сіздің өтінішіңізді қарау үшін олардың қажеттілігін, нысанын және беру арнасын нақты жергілікті органнан білу керек.
Жүгінуге арналған практикалық сұрақтар:
- РФ азаматының бизнес-көшіп келуші УТР-ына өтінішхаттарды қай бөлімше қарайды?
- Болашақ кәсіп туралы қандай мәліметтер мен құжаттар сұралады?
- ЖШС тіркелгенге дейін жүгінуге бола ма және жоспарланған компанияны қалай сипаттау керек?
- Өтінішхат қалай беріледі, кімге жолданады және оны дайындау қанша уақыт алады?
- Осы кезеңді қазіргі болу мерзімімен және қолданыстағы УТР негізімен қалай үйлестіруге болады?
Бұл — заңда бекітілген өтініш нысаны емес, өз жағдайыңызды тексеруге арналған тізім. Жазбаша жауапты сақтаңыз: ол қажетсіз құжаттарға ақша төлемеуге және орган талабын делдал ұсынысынан ажыратуға көмектеседі.
Елге кіргенге дейінгі және кейінгі әрекеттер
Сапарға дейін соттылық пен сот тыйымы туралы құжаттарды, болашақ тұрғылықты мекенжайды, өтінішхат алу тәртібін және қолданыстағы көші-қон мәртебесін тексеріңіз. Қазақстанда болсаңыз, тек мерзімді «нөлдеу» үшін шықпаңыз: қайта кіру заңды болу мәселесін өздігінен шешпейді. Есептеу үшін 90/180 ережесінің түсіндірмесін пайдаланыңыз.
Келгеннен кейін қабылдаушы тараптың келу туралы хабарлау міндетін орындағанын тексеріңіз. Хабарлама УТР-ды алмастырмайды. Тұрғынжайды келісіңіз, қажетті медициналық құжаттар мен сақтандыруды рәсімдеңіз, дактилоскопиядан өтіңіз, өтінішхатты алыңыз және жалпы құжаттар топтамасын жинаңыз.
Содан кейін бизнес-УТР құжаттарын аумақтық полиция, «Азаматтарға арналған үкімет» немесе Қағидаларда көзделген eGov порталы арқылы беріңіз. Қабылданғанын растайтын құжатты алып, нәтижені тексеріңіз: аты-жөні, жеке басын куәландыратын құжат, болу мақсаты және күндер. Электрондық өтініш үшін кім өтініш беруші болатынын, нақты қызметке қандай электрондық қолтаңба мен қосымшалар қажет екенін алдын ала біліңіз.
Қажетті мәртебені алғаннан кейін ЖШС тіркеуге немесе компанияға қатысушы ретінде кіруге көшіңіз. Заңды тұлғаны тіркеу — бөлек рәсім: оны УТР-дың өзімен алмастырмаңыз. Корпоративтік құжаттар ЖШС құрылтайшылары, шешім және жарғы туралы нұсқаулықта қарастырылған.
Бір жұмыс күні, бір жыл және екі ай — әртүрлі мерзімдер
Бір жұмыс күні — Қағидалардың 2-қосымшасы, 5-тармағына сай қажетті құжаттар тапсырылған күннен есептелетін УТР мемлекеттік қызметінің мерзімі. Бұл анықтамалар жинауға, өтінішхат алуға немесе компания ашуға кететін уақыт емес. УТР мемлекеттік қызметі тегін; медициналық тексеру, сақтандыру, нотариус, аударма және сүйемелдеу бөлек төленуі мүмкін.
Жыл сайын ұзарту мүмкіндігімен бір жыл — 39-бап бойынша аталған визасыз санат үшін бизнес-УТР мерзімі. Ерекшелік: этникалық қазақтар қатарындағы бизнес-көшіп келушілерге 39-баптың 3-тармағы виза мен УТР-ды үш жылға дейін беруді көздейді. РФ азаматтығының өзі бұл санатқа жататынын анықтамайды. Ұзарту автоматты түрде болмайды. Рұқсат аяқталғанға дейін қолданыстағы құжаттар топтамасын және негіз талаптарының сақталуын тексеру керек; компанияны тіркеуді кейінгі ұзартудың кепілі деп санамаңыз.
Елге кірген күннен бастап екі ай — 40-бап бизнес-көшіп келушіге коммерциялық ұйымды тіркеу немесе қолданыстағы ұйымның қатысушысы болу, сондай-ақ жарғылық капиталды қалыптастыру үшін заңда белгіленген ең төменгі қаражатты банкке салу міндетін жүктейтін мерзім. Бұл «УТР берілгеннен кейінгі екі ай» емес. Капитал мөлшері ұйымның нысаны мен санатына байланысты; оны көші-қон қызметінің ақысымен шатастырмаңыз.
Қазақстанда тұрып жатқан адамның негізі өзгерсе, заңдағы елге кіруге байланыстырылған мерзімді бөлек нақтылау қажет: өтініш бермей тұрып көші-қон қызметінен сіздің жағдайыңызда қай күннен есептейтінін біліңіз. Міндеттер орындалмаса, 40-бап жергілікті атқарушы органның өтінішхаты бойынша өз еркімен шығуға қажетті мерзімге дейін болу уақытын қысқартуды көздейді. Бұл мәселені екі ай өткенге дейін кейінге қалдырмаңыз.
Құжат тапсыруда мәселе туындаса
Толық емес немесе мерзімі өткен құжаттарды қабылдамады. Қабылдаудан бас тарту себебі жазылған құжатты алыңыз, нақты кемшілікті түзетіп, заңды болу мерзімін қайта тексеріңіз. Өтініш дайындау фактісі елде болу мерзімін ұзартпайды.
УТР беруден дәлелді бас тарту шығарылды. Құқықтық негізі көрсетілген шешімді сұраңыз. 2-қосымшаның 11-тармағында, соның ішінде, дәйексіз құжаттар мен талаптарға сәйкес келмеу көзделген. Құжаттарды түзетіп қайта беруді шешімге шағымданудан ажыратыңыз; тәртіп УТР-дан бас тарту туралы мақалада түсіндірілген. Тұрақты тұруға қайта өтініш беру шектеулерін осы қызметке автоматты түрде қолдануға болмайды.
Бұрын берілген рұқсатқа қатысты мәселе бар. Жазбаша актіні алып, орган нақты не шешкенін тексеріңіз: болу мерзімін қысқарту, рұқсаттың күшін жою немесе ұзартудан бас тарту. Негізін, шешімнің күшіне ену күнін, заңды болудың қалған мерзімін және шағымдану тәртібін нақтылаңыз. Бизнес-көшіп келуші міндеттерін орындамаған кезде 40-бап тікелей болу мерзімін қысқартуды көздейді; мұны автоматты түрде рұқсаттың күшін жою деп атауға болмайды. Тұрақты тұру рұқсатын жою негіздерін УТР-ға қолдануға болмайды. Шағымның өзі бұрынғы болу мерзімін сақтайды деп санамаңыз: бұл мәселені нақты шешім бойынша бөлек тексеру керек.
Болу мерзімі немесе қолданыстағы УТР аяқталды. ЖШС ашу және бизнес-УТР-ға өтініш беру бұрын болған бұзушылықты жоймайды. Әрі қарайғы әрекеттерді анықтау үшін аумақтық көші-қон қызметіне, қажет болса заң көмегіне жүгініңіз. Мәртебені реттеудің орнына жалған еңбек шартын, құжатты өткен күнмен рәсімдеуді немесе делдалдың «бәрін шешеміз» деген уәдесін пайдаланбаңыз.
Сүйемелдеу ақысын төлемей тұрып тексеріңіз
- Ұсыныста жай «бір жылға УТР» емес, кәсіпкерлік қызметке арналған УТР нақты аталған.
- Азаматтық, қазіргі УТР негізі, елге кіру күндері және рұқсат етілген болу мерзімі тексерілген.
- Жергілікті атқарушы органның өтінішхатын кім және қандай жолмен алатыны түсінікті.
- Соттылық пен кәсіпкерлікке тыйым туралы құжаттар, 028/у мерзімі және сақтандыру қамтуы келісілген.
- Тегін мемлекеттік қызмет, үшінші тарап шығындары, орындаушы жұмысы және ЖШС тіркеу бөлек көрсетілген.
- Шартта орындаушы, жұмыс кезеңдері, оның жұмыс мерзімдері және ақшаны қайтару шарттары жазылған; УТР берілуіне кепілдік уәде етілмейді.
Келесі қадам — компанияны тіркеуге шығынданбай тұрып көші-қон негізін тексеру. KLC-дің «Визалар, уақытша және тұрақты тұру» бетінен Telegram-ға өтіп, азаматтығыңызды, қазіргі мәртебеңізді және жоспарлаған кәсібіңізді сипаттауға болады. Бұл — жеке жағдайды талдауға арналған байланыс, мемлекеттік органға құжат беру емес; алғашқы хабарламада паспорт жібермеңіз.
Ресми дереккөздер
- «Халықтың көші-қоны туралы» заң, 39–40-баптар: талаптар, бизнес-УТР мерзімі, компания құру және елге кіргеннен кейінгі міндеттер.
- Уақытша және тұрақты тұруға рұқсат беру қағидалары, № 992 бұйрық, 2-қосымша, 4–5, 8, 10 және 11-тармақтар: тапсыру арналары, мерзім, тегін қызмет, құжаттар және бас тарту негіздері. 2026 жылғы 29 маусымдағы № 454 бұйрық өзгерістері енгізілген редакция тексерілді.
- № ҚР ДСМ-175/2020 бұйрық, 028/у нысаны: медициналық құжат нысаны және оның үш айлық жарамдылық мерзімі.