Қазақстанда уақытша тұруға рұқсат (РВП) беруден бас тарту әрдайым қайта өтініш беруге тыйым салынғанын білдірмейді. Алдымен не болғанын анықтаңыз: құжаттар қабылданбады ма, полиция қарағаннан кейін бас тартты ма, әлде техникалық қатеден өтініш мүлде тіркелмеді ме? Келесі қадам осыған байланысты: құжаттар топтамасын толықтыру, мәліметтерді түзету немесе шешімге шағымдану.
Бұл нұсқаулық еңбек шарты негізінде РВП рәсімдейтін кәмелетке толған РФ азаматына және оны қабылдаушы тарапқа арналған. Ол тұрақты тұруға рұқсат алу тәртібін алмастырмайды: бір жылдан ерте қайта өтініш бермеу талабы тұрақты тұруға рұқсат беруден бас тартуға немесе оның күшін жоюға қатысты, РВП беруден бас тартуға автоматты түрде қолданылмайды.
Нормалар 2026 жылғы 15 қыркүйекте тексерілді. Негізгі дереккөз — 3 шілдеде жарияланып, 2026 жылғы 14 шілдеде күшіне енген № 454 бұйрықпен өзгертілген ІІМ-нің № 992 қағидалары. Заңды болу мерзімін хат алмасу аяқталғаннан кейін емес, бас тарту себебімен қатар тексеріңіз.
Алдымен ауызша түсініктеме емес, құжат алыңыз
Құжаттар толық болмаса немесе мерзімі өтіп кетсе, полиция өтінішті қабылдаудан бас тартып, № 992 қағидалардың 4-қосымшасы бойынша қолхат береді. ХҚКО арқылы жүгінгенде де қабылдаудан бас тарту туралы қолхат беріледі. Бұл 6–7-тармақтарда көзделген; мұндай қайтаруды қабылданған өтінішті қарау нәтижесінен ажырату қажет.
Қарау аяқталған соң бас тарту 6-қосымша бойынша дәлелді хабарламамен рәсімделеді: Қағидалардың 12-тармағы 2-қосымшаның 11-тармағындағы негіздерге сілтейді. Құжаттың өзін, оны алған күнді, өтініш нөмірін және қоса берілген файлдарды сақтаңыз. «Өтпей жатыр» немесе «жүйе көрмейді» деген сөздер құқықтық себепті түсінуге жеткіліксіз.
Онлайн берілген өтініш бойынша қабылдаушы тарап жеке кабинетін тексереді: 8-тармақ қабылдау мәртебесін және нәтиженің күні мен уақыты туралы хабарламаны көздейді. Нәтиженің болмауы, кіру қатесі немесе қол қойылмаған жоба өздігінен дәлелді бас тарту болғанын растамайды.
Егер құжат РВП беруден бас тартуға емес, бұрын берілген РВП-ның күшін жоюға қатысты болса, бұл бөлек жағдай. Шешімнің өзін алыңыз, көрсетілген негізді және елде болу мерзімін тексеріңіз; төмендегі құжаттарды түзету тәртібін күшін жоюға автоматты түрде қолдануға болмайды.
Бес жағдай және келесі қадам
| Не болды | Нені тексеру керек | Әрі қарай не істеу керек |
|---|---|---|
| Қабылдаудан бас тарту туралы қолхат берілді | Қай құжат жоқ немесе мерзімі өткен | Елде болу мерзімін тексеріп, топтаманы толықтыру және қайта беру |
| Хабарламада анық емес мәліметтер көрсетілген | Қай жазба қате деп танылды және немен салыстырылды | Паспортты, ЖСН-ді, шартты және жұмыс беруші құжаттарын салыстыру; түзетуді растау немесе қорытындыға дау айту |
| Талаптарға сәйкес келмеу көрсетілген | Нақты жағдайға қағидалардың қай тармағы қолданылды | Расталған кемшілікті түзету; дау болса, шағымға норманы және дәлелдерді қосу |
| Деректерге қол жеткізуге келісім берілмеген | Өтінішті кім береді және қандай келісімдер жоқ | Қабылдаушы тарап өтініштегі келісімдерді тексеріп, дұрыс өтінішті қайта беруге тиіс |
| Порталда қате бар, шешім жоқ | Тіркелген өтініш нөмірі мен қабылдау мәртебесі бар ма | Хабарламаны сақтау, қызмет берушіден мәртебені нақтылау; көзделген басқа беру тәсілін келісу |
Бұл — ең жиі бас тартулардың статистикасы емес, әрекет етуге арналған схема. Жазбадағы қате анықталған жалған құжат жасаумен тең емес; оның мазмұны мен салдарын нақты өтініш материалдары бойынша тексеру қажет.
Қағидаларда бас тартудың қандай негіздері бар
№ 992 қағидалардың 2-қосымшасының 11-тармағында РВП кіші түрлеріне ортақ төрт негіз көрсетілген:
- Ұсынылған құжаттардың немесе олардағы деректердің анық еместігінің белгіленуі.
- Қызмет алушының, деректер мен мәліметтердің Қағидалар талаптарына сәйкес келмеуі.
- Қызмет алушыны қызметті алуға байланысты арнайы құқықтан айыратын, заңды күшіне енген сот шешімі.
- Қызмет алушының қажетті, қолжетімділігі шектеулі дербес деректерге қол жеткізуге келісімінің болмауы.
Бұл рәсімде қызмет алушы — автоматты түрде шетелдік жұмыскер емес, қабылдаушы тұлға: 4-тармақта бұл тікелей көрсетілген. Сондықтан бас тартуды талдау әдетте қабылдаушы тараптың қатысуын қажет етеді. Тұрақты тұруға рұқсат беруден бас тарту негіздерін тексерместен еңбек РВП-сына қолдануға болмайды.
2-қосымшаның 7-тармағында іс жүзінде жұмыс кестесі берілген 9-тармаққа сәйкес келмейтін сілтеме сақталған. Негіздерді тексеру үшін Қағидалардың өзіндегі 12-тармақты және 2-қосымшаның 11-тармағындағы атауы бар тізімді пайдаланыңыз. Хабарламада тек жалпы тұжырым болса, нақты қандай мәліметтер мен талаптар сәйкес келмегенін сұраңыз.
Өтініш берер алдында жұмыскер мен жұмыс беруші нені қайта тексеруге тиіс
Таңдалған жағдай — еңбек шарты — үшін жүктелген көшірмелерді ғана емес, жүйелердегі жазбаларды да салыстырыңыз. Қағидалардың 10-тармағы бойынша полиция «Беркуттағы» шекарадан өтуді, ЖСН-ді, дактилоскопиялық тіркеу мәліметтерін, соттылықты, іздестіруді және бұрынғы бұзушылықтар бойынша орындалмаған міндеттемелерді, сондай-ақ Еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесіндегі (ЕСУТД) мәліметтердің жұмыс беруші деректеріне және жасалған шартқа сәйкестігін тексереді. Тексерудің болуы кез келген жазба табылғанда автоматты бас тартуды білдірмейді: шешімде қолданылатын негіз болуы керек.
Полиция немесе ХҚКО арқылы беру үшін 2-қосымшаның 10-тармағына сәйкес жұмыс тізімі:
- 1-қосымша бойынша өтініш-сауалнама;
- шетелдіктің жеке басын куәландыратын құжат көшірмесі және салыстыру үшін түпнұсқасы;
- Saqtandyry жүйесінде тіркелген медициналық сақтандыру көшірмесі және салыстыру үшін түпнұсқасы;
- қабылдаушы тұлға берілетін тұрғын үйдің иесі болмаса, тұруға нотариат куәландырған келісім;
- дактилоскопиядан өткені туралы анықтама;
- мақалада қаралатын негіз үшін ЕСУТД-да тіркелген еңбек шарты.
5-тармақ мәліметтерді интеграцияланған цифрлық жүйелерден алуды көздейді: мұндай мәліметтері бар құжаттарды қайта ұсыну талап етілмейді. Қағидаларда дактилоскопияны жүйеде тексеру бөлек көрсетілген. Сондықтан барлық анықтаманы қайта тапсырыс бермей, нақты не жетіспейтінін — құжат па, әлде қолжетімді жазба ма — алдымен анықтаңыз. Еңбек негіздерінің тізімінде басқа жағдайлар да бар; онда аталған барлық рұқсаттарды, шарттар мен бұйрықтарды бір мезгілде жинау талап етілмейді.
Жұмыскер аты-жөнінің жазылуын, құжат нөмірін және ЖСН-ді салыстырып, жарамды құжаттар мен дактилоскопия растамасын береді. Жұмыс беруші ЕСУТД-дағы шарт мәліметтерін және өз деректемелерін тексереді. Қабылдаушы тарап тұрғын үй құжатын және өтініш топтамасын келіседі; онлайн бергенде оның ЭЦҚ-сы пайдаланылады. Жұмыскердің жеке ЭЦҚ-сы кез келген жүгіну тәсілі үшін міндетті шарт емес.
Бастапқы толық жол ресейліктердің еңбек РВП-сы туралы нұсқаулықта сипатталған. Мұндағы міндет басқа: сол топтаманы ойланбастан қайта бермей, нақты сәйкессіздікті тауып, оның жойылғанын растау.
Қайта беруге бола ма және қанша уақыт кетеді
Қағидалардың 29-тармағы дәлелді бас тартудан немесе рұқсаттың күші жойылғаннан кейін бір жылдан соң қайта өтініш беру мерзімін дәл тұрақты тұруға белгілейді. РВП туралы тарауда мұндай жалпы бір жылдық күту жоқ. Себеп жойылғаннан кейін негіз бен заңды болу мерзімі сақталса, жаңа өтініш дайындауға болады. Құжаттарды қайта жүктеу сот тыйымын немесе басқа жойылмаған кедергіні алып тастамайды.
9-тармақ және 2-қосымшаның 5-тармағы бойынша РВП өтінішін қарау мерзімі — бір жұмыс күні. ХҚКО арқылы бергенде қабылдау күні қызмет мерзіміне кірмейді. Мемлекеттік қызмет тегін; құжаттарды түзету, нотариус, сақтандыру және өкіл көмегі — бөлек шығындар. Бір жұмыс күніне жұмыс берушінің жазбаны түзетуі немесе сіздің дәлелдер дайындауыңызға кететін уақыт кірмейді.
Жаңа өтініш пен шағымның міндеттері әртүрлі: біріншісі түзетілген топтаманы қарауды сұрайды, екіншісі бұрынғы шешімге немесе әрекетке дау айтады. Түзетпес бұрын алғашқы берудің дәлелдерін сақтаңыз — олар дауға қажет болуы мүмкін.
Шағымды қалай дайындау керек
Қағидалардың 30-тармағы бойынша шағым шешіміне немесе әрекетіне шағым жасалатын қызмет берушіге не лауазымды тұлғаға беріледі. Олар осы уақыт ішінде талаптарды өздері толық қанағаттандырмаса, үш жұмыс күні ішінде шағымды әкімшілік іспен бірге қарайтын органға жібереді. 33-тармақ бойынша ХҚКО қызметкерінің әрекетіне шағым Мемлекеттік корпорация басшысына жолданады.
Қазақстанның Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің (ӘРПК) 92-бабы бойынша жалпы шағым беру мерзімі — акт, әрекет немесе әрекетсіздік туралы белгілі болған күннен бастап үш айдан кешіктірмей. Актіде немесе оның қосымшасында заңда көзделген шағымдану тәсілдері туралы мәліметтер болмаса, мұндай акт үшін алты айға дейінгі мерзім көзделген. Дәлелді себеппен өткізіп алған мерзім өтінішхат бойынша қалпына келтірілуі мүмкін; дәлелсіз бұған сенбеңіз.
93-бап қағаз немесе электрондық нысандағы жазбаша шағымды талап етеді. Дайындаңыз:
- Шағымды қарайтын органның және шешіміне дау айтылатын органның не лауазымды тұлғаның атауын.
- Өтініш беруші деректерін, бар болса ЖСН немесе БСН-ді, пошталық мекенжайды және нақты тұратын не орналасқан мекенжайды.
- Мән-жайлар мен дәлелдерді: бас тарту хабарламасы, өтініш нөмірі, бастапқы құжаттар және даулы мәліметтер растамасы.
- Нақты талапты және шешімді не әрекетті неліктен дұрыс емес деп санайтыныңыздың түсіндірмесін.
- Күнін, қолын немесе ЭЦҚ-ны және қосымшалар тізімін; өкіл жүгінсе — өкілеттігін растауды.
Қарау мерзімін беру мерзімімен шатастырмаңыз: Қағидалардың 31-тармағында қызмет берушіге түскен шағымға бес жұмыс күні, мемлекеттік қызмет сапасын бағалау және бақылау органына түскен шағымға он бес жұмыс күні көрсетілген, мерзім шағым тіркелген күннен есептеледі. Бұл бес күнде РВП рәсімдеу уәдесі емес. 34-тармақ бойынша, заңда өзгеше көзделмесе, сотқа жүгінуге сотқа дейінгі шағымданудан кейін жол беріледі; сот тәртібі мен мерзімі дау нысанасына қарай бөлек тексеріледі.
Елде болу мерзімі аяқталып жатса не істеу керек
Бас тарту жаңа рұқсат етілген болу кезеңін бермейді. Қолданыстағы РВП-ны, кіру күндерін және № 148 келу және болу қағидаларының 6-тармағы бойынша қолданылатын негізді тексеріңіз. Шағым жауабы күтілетін күнді жаңа шығу күніңіз деп есептемеңіз.
ӘРПК-нің 96-бабы ерекшеліктерді ескере отырып, шағым жасалған актінің орындалуын тоқтата тұруды көздейді. Бірақ бас тартудың орындалуын тоқтата тұру өздігінен берілген РВП болып саналмайды және мерзімі өткен рұқсатты автоматты ұзартпайды. Қазіргі мерзім аяқталғанша көші-қон қызметінен қандай негізбен қала алатыныңызды және дәл сізге қандай әрекеттер қажет екенін анықтаңыз.
Мерзім бұзылған болса, қабылдаушы тараппен бірге көші-қон қызметіне дереу жүгініп, паспортты, кіру деректерін, бұрын қолданылған РВП-ны және бас тарту құжаттарын алыңыз. Шықпау үшін жауаптылық ӘҚБтК-нің 517-бабында көзделген; тіпті үш тәулікке дейінгі кезең тегін кейінге қалдыру емес, ескерту көзделген бұзушылық деп көрсетілген. Салдар ұзақтыққа, қайталануына және мән-жайларға байланысты, сондықтан белгіленген рәсімнің орнына өзіңіз таңдаған айыппұлды төлемеңіз.
№ 148 қағидалардың 6-тармағында бұрынғы бұзушылық үшін жауапқа тарту туралы шешімнен кейін көзделген он бес күнтізбелік күн — шығу туралы хабарламасы бар бөлек жағдай. Бұл кез келген РВП бас тартуынан кейінгі он бес күн емес және тұруды ұзартудың әмбебап тәсілі емес. Алған шешімді орындау мерзімі мен тәртібін бірден тексеріңіз.
KLC-ге жүгіну үшін не дайындау керек
Хабарламаны немесе қолхатты, өтініш нөмірі мен күнін, кіру және болу құжаттарын, шартты және ЕСУТД мәліметтерін дайындаңыз. Бұл түзетуге болатын кемшілікті даулы шешімнен ажыратып, болу мерзімі біткенше келесі қадамды таңдауға көмектеседі.
Негізді тексеріп, РВП үшін жеке құжаттар тізімін алу.
Жағдайды талқылап, РВП үшін жеке құжаттар тізімін алу үшін «Визалар, уақытша және тұрақты тұру» бөліміне өтіп, «Өтінім беру» түймесін басыңыз. Түйме KLC Telegram-ына апарады: бұл мемлекеттік органға өтініш немесе шағым беру емес, командаға жүгіну. Соңғы тізім мен таңдалған әрекеттің мүмкіндігі жеке талдау кезінде нақтыланады; бас тартудың жойылуына және РВП берілуіне кепілдік жоқ.