РФ азаматы кәсібі ресми тізбеге кірсе және біліктілігі салалық мемлекеттік органның өтінішхатымен расталса, Қазақстанда сұранысқа ие кәсіп бойынша тұрақты тұруға рұқсат ала алады. Ресей паспорты, диплом немесе жұмыс берушінің ұсынысы өздігінен мұндай негіз болып саналмайды.
Негізгі жеңілдік — тиісті негіз құжаттармен расталған жағдайда төлем қабілеттілігін растаудан босату. 2026 жылғы пилоттық тәртіпте осы санат үшін критериалды бағалаудан және кейбір құжаттардан босату да көзделген. Бұл тек түйіндеме арқылы ықтиярхат карточкасын алу немесе жедел мақұлдауға кепілдік беру дегенді білдірмейді.
Төмендегі нұсқаулық Қазақстанда мамандығы бойынша жұмыс істеуді жоспарлаған кәмелетке толған Ресей азаматына арналған. Қағидалар 2026 жылғы 16 қыркүйекте тексерілді; пилот ережелері 2026 жылғы 31 желтоқсанға дейін қолданылады. Отбасылық өтініштер мен реттелетін кәсіп бойынша қызметке жіберу мәселелері бөлек тексеріледі.
Қандай кәсіптер сәйкес келеді
Бос жұмыс орындарының, тапшы мамандықтардың немесе өз бетінше жұмысқа орналасуға арналған кәсіптердің тізімі емес, дәл тұрақты тұруға рұқсат алуға арналған тізбе — № 49 бұйрықтың 2-қосымшасы қажет. Онда медициналық, инженерлік, цифрлық, педагогикалық және шығармашылық кәсіптер бар.
Төменде тізбеден бес мысал келтірілген. Бұл толық тізім де, нақты өтініш берушінің талаптарға сай келетінін растау да емес.
| Тізбедегі кәсіп | Ұлттық кәсіптер жіктеуішінің коды | Жүгінуге дейін нені тексеру керек |
|---|---|---|
| Бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеуші | 2512-1-007 | Дипломды, біліктілікті және нақты мамандану бағытын |
| Жасанды интеллект инженері | 2519-9-001 | Жұмыс мазмұнын, дағдыларды және расталған еңбек өтілін |
| Нейрохирург дәрігер | 2217-4-001 | Мамандық пен білім туралы құжаттарды; практикаға жіберу бөлек тексеріледі |
| Авиация инженері | 2144-4-023 | Даярлық бағытын және мамандық бойынша тәжірибені |
| Графикалық дизайнер | 2166-1 | Кез келген шығармашылық жұмысқа емес, дәл осы кәсіптер тобына сәйкестікті |
Еңбек шартындағы «IT маманы» деген атау өздігінен қорытынды жасау үшін тым жалпы. Алдымен нақты жол мен кодты табыңыз, содан кейін оларды дипломмен, лауазымдық міндеттермен және еңбек өтілімен салыстырыңыз. Кестенің оң жақ бағаны — құжаттарды дайындауға арналған KLC ұсынымы, жеке мемлекеттік құжаттар тізімі емес.
Жеңілдетілген тәртіп не береді
«Халықтың көші-қоны туралы» заңның 49-бабы 4) тармақшасы бекітілген тізбедегі сұранысқа ие кәсіп иелерін төлем қабілеттілігін растау талабынан босатылатындар қатарына жатқызады. Жеңілдікті құжатпен негіздеу керек: банк анықтамасын жай ғана қоспау жеткіліксіз. Жалпы талаптар қаражатты растау туралы мақалада түсіндірілген.
2026 жылғы пилотта, тамыздағы өзгерістерді ескергенде, осы санатқа 3-қосымшаның 3-тармағы мен 5-тармағының 1), 4) және 13) тармақшаларының талаптары қолданылмайды. Атап айтқанда, бұлар — критериалды бағалаудан өткені туралы құжат, төлем қабілеттілігін растау және азаматтығы бар мемлекеттің шетелге тұрақты тұруға шығуға келісімі немесе оны алмастыратын құжат. Сондықтан кәсіптік негіз тексерілмей тұрып ҚАЗТЕСТ, банк анықтамасы немесе кету парағын автоматты түрде тапсырыс беріп алуға болмайды.
Жекелеген талаптардан босату қалған құжаттарды, мән-жайларды тексеруді және бас тарту негіздерін жоймайды. Ол дипломның автоматты түрде танылуын немесе медициналық не өзге реттелетін қызметпен айналысуға рұқсатты да білдірмейді. Алдымен тұрақты тұруға рұқсат алынады, содан кейін ықтиярхат карточкасы рәсімделеді.
Қандай өтінішхат қажет және оны кім береді
Пилоттың 3-қосымшасы 5-тармағының 11) тармақшасы және ІІМ-нің № 992 қағидаларының 7-қосымшасындағы құжаттар тізімі салалық мемлекеттік органның өтінішхатын көздейді. Онда Қазақстан Республикасының Ұлттық кәсіптер жіктеуіші бойынша кәсіптер тобы және талаптарға сәйкестік туралы мәліметтер: кәсіп, дағдылардың деңгейі мен мамандануы, диплом, мамандық бойынша еңбек өтілі, біліктілік деңгейі көрсетілуге тиіс.
Коммерциялық жұмыс берушінің хаты мұндай өтінішхатты алмастырмайды. Жұмыс беруші лауазым, міндеттер және тәжірибе туралы мәлімет бере алады, бірақ қорытынды құжат құзыретті мемлекеттік органнан шығуға тиіс.
Көшпей немесе сүйемелдеу қызметіне ақы төлемей тұрып, өз мамандығыңызға жауапты органға сұрау жіберіңіз. Мысалы:
«[Нақты атауы] кәсібі, ҰКЖ коды [код] бойынша тұрақты тұруға рұқсат алу үшін өтінішхат беру тәртібін хабарлауды сұраймын. Білімім — [диплом және мамандық], еңбек өтілім — [кезең және жұмыс]. Сәйкестікті растайтын қандай құжаттар қажет, олар қайда тапсырылады және білім туралы құжатымды тану рәсімі керек пе?»
Бұл — бекітілген өтініш нысаны емес, ақпараттық сұрау үлгісі. Бір ведомствоның шарттарын екіншісіне қолданбаңыз. Құзыретті орган әлі анықталмаса немесе өтінішхат алынбаса, кәсіптік негіз расталған болып саналмайды.
Тапсыру үшін не дайындау керек
Осы негіз бойынша жүгінетін ересек өтініш беруші пилоттың 3-қосымшасының 5-тармағына және қолданыстағы өзгерістерге сәйкес мына құжаттарды тексеруі керек:
- Тұрақты тұруға рұқсат беру туралы өтініш-сауалнама және дербес деректерді өңдеуге әрі трансшекаралық беруге келісім. Қолданыстағы нысандарды құжаттарды қабылдайтын органнан алыңыз.
- Шетелдік паспорт: салыстыру үшін түпнұсқа және көшірме; өтініш берілген күні жарамдылық мерзімінің аяқталуына 180 күнтізбелік күннен артық уақыт қалуы керек.
- Кәсіптік негіз бен қолданылатын ерекшеліктерді растау үшін ҰКЖ коды және біліктілік туралы мәліметтер көрсетілген салалық мемлекеттік органның өтінішхаты.
- Азаматтығы бар және/немесе тұрақты тұратын мемлекеттен соттылығы не оның жоқтығы туралы құжат. Тегі, аты, әкесінің аты немесе туған күні өзгерсе, пилот бұрынғы және қазіргі деректерді ескеретін анықтамаларды талап етеді; құжаттың мерзімі 180 күнтізбелік күннен аспауға тиіс.
- Тұрғын үйге қатысты құжат: қаражатты растаудан босатылғандар үшін — жеке немесе заңды тұлғаның тұруға және тұрақты тіркеуге тұрғын үй беру туралы нотариат куәландырған өтініші. Пилот бойынша ол жасалған күннен бастап 180 күнтізбелік күн жарамды. Жеке меншік тұрғын үй болса, жылжымайтын мүліктің бар екені туралы анықтама көзделген.
- 028/у нысанындағы медициналық анықтама — өзінде көрсетілген жарамдылық мерзімі ішінде; пилотта үш ай көрсетілген.
- Өлшемі 35 × 45 мм бір фотосурет, мемлекеттік баж төленгені туралы құжат және дактилоскопиялық тіркеуден өткені туралы анықтама.
Шет тілінде жасалған құжаттар қазақ немесе орыс тіліне аударылып, аударманың дұрыстығын нотариус куәландырады. Апостиль мен заңдастыру халықаралық шарттарды ескере отырып қолданылады: әр құжатты тексермей, Ресейден алынған барлық құжатқа бірдей тапсырыс бермеңіз. Балалармен бірге көшсеңіз, ересектерге арналған бұл тізім баланың құжаттарын алмастырмайды: заңды өкілдік өкілеттігін растайтын құжаттар, ал 14–18 жастағы бала үшін оның нотариат куәландырған келісімі қажет. Ата-анамен бірге тұрақты тұруға келгенде пилот құжаттарды бір мезгілде тапсыруды көздейді.
Іс-қимыл тәртібі, мерзімдер және шығындар
- Елге кірмей тұрып тізбеден нақты кәсіпті тауып, салалық органнан өтінішхат алу тәртібін анықтаңыз. Білім мен еңбек өтілін растайтын құжаттарды дайындап, паспорт пен анықтамалардың мерзімін тексеріңіз.
- Мамандық бойынша нақты жұмыс пен тұрақты тіркеуге арналған тұрғын үйді келісіңіз. Жалған жұмысқа орналасуды немесе өтінішхатты сатып алмаңыз: жалған мәліметтер бас тартуға не рұқсатты жоюға әкелуі мүмкін.
- Елге кіргеннен кейін келу туралы хабарламаны және заңды болу мерзімін тексеріңіз. Пилоттың 3-қосымшасында визасыз мемлекеттерден келгендерге құжаттарды тапсырғаннан кейін B8 визасын рәсімдеу бөлек көзделген; оны алу тәртібін және өтініш қаралған кезде елде болу негізін өз ісіңіз бойынша көші-қон қызметінен анықтаңыз. Өтініш тапсырудың өзін болу мерзімін сөзсіз ұзарту деп қабылдамаңыз.
- Толық құжаттар топтамасын пилоттық тәртіп бойынша «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының филиалы арқылы тапсырыңыз. Қабылданғанын растайтын құжатты сақтап, нәтижені алу тәсілін келісіңіз.
- Рұқсат берілгеннен кейін ықтиярхат карточкасын рәсімдеңіз. Кәсіп бойынша жұмыс істегеніңізді растайтын құжаттарды сақтап, елде тұрған күндерді есептеңіз.
ІІМ қағидаларының 7-қосымшасында мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі 45 күнтізбелік күн деп көрсетілген. Өтінішхат алу, анықтамаларды жинау және одан кейін карточка дайындау — бөлек кезеңдер. «Жеңілдетілген» деген сөз мерзім бірнеше күнге дейін қысқарады деген дәлел емес.
Рұқсат үшін мемлекеттік баж 4 АЕК құрайды. Ықтиярхат карточкасы бөлек төленеді; аударма, нотариус, медициналық құжаттар мен сүйемелдеу қызметі де бұл бажға кірмейді. Қаражатты растаудан босату рәсімдеудің тегін екенін білдірмейді. Бюджетті жоспарлау үшін ықтиярхат құны туралы мақаланы пайдаланыңыз, ал орындаушының бағасы мен жұмыс көлемін шартта бекітіңіз.
Кәсіп бойынша жұмыс істеу міндеті: басқа 183 күн ережесі
«Халықтың көші-қоны туралы» заңның 49-бабы 13-2) тармақшасында кәсіптер тізбесі негізінде рұқсат алған және тұрақты тұруға рұқсат берілген күннен бастап кез келген қатарынан келетін он екі айлық кезең ішінде 183 күнтізбелік күн бойы тізбедегі кәсіп бойынша жұмыс істемейтін адамдарға рұқсат беруден бас тарту не оны жою көзделген.
Бұл Қазақстанда белгілі бір күн саны бойы тұру талабымен бірдей емес. Елде тұрып, бірақ тиісті кәсіп бойынша жұмыс істеуді тоқтату — жеке тәуекел. Жұмысқа қысқа уақытқа шығу бұрынғы барлық кезеңді автоматты түрде «нөлге түсіреді» деп те санауға болмайды.
KLC ұсынымы: еңбек шарттарын, нақты міндеттер, жұмысқа қабылдау және жұмысты тоқтату күндері туралы құжаттарды сақтаңыз. Жұмыстан шығу, ұзақ үзіліс жасау немесе басқа мамандыққа ауысу алдында оның өз негізіңізге әсерін тексеріңіз. Шетелдік тапсырыс берушіге қашықтан жұмыс істегенде, жеке құқықтық талдаусыз шарттың өзін жеткілікті дәлел деп есептемеңіз. Елде тұрудың жалпы ережесі шетелге сапарлар туралы мақалада түсіндірілген.
Өтінішхат жоқ болса, құжаттарды қабылдамаса немесе бас тартса
Кәсіп тізбеде жоқ не талаптарға сәйкестік расталмаған болса, бұл жеңілдікті белгіленген негіз ретінде көрсетпеңіз. Алғаш рет рәсімдеудің жалпы жолын немесе жұмыс кезеңіне уақытша тұруға рұқсат алудың нақты негізін тексеріңіз. Бұл — басқа жол; ол жетіспейтін мемлекеттік өтінішхатты жұмыс берушінің хатымен алмастыру емес.
Толық емес немесе мерзімі өткен құжаттар топтамасын қабылдамау рұқсат беруден дәлелді бас тартудан ерекшеленеді. Себебі көрсетілген құжатты алыңыз: топтамадағы кемшіліктер болса, көрсетілген құжаттарды түзетіңіз; мәні бойынша бас тартылса, негіздер мен шағымдану мүмкіндігін бағалаңыз. ІІМ қағидаларының 29-тармағы рұқсат беруден дәлелді бас тартылғаннан немесе ол жойылғаннан кейін кемінде бір жыл өткен соң қайта өтініш беруді белгілейді. Бұл қағаздарды кез келген қайтаруға қатысты ереже емес; қайта өтініш беру мен шағымдану — әртүрлі әрекеттер.
Заңды болу мерзімі өтіп кетсе, болашақ өтінішхат бұзушылықты түзетеді деп күтпеңіз. Мәртебеңізді реттеу үшін көші-қон қызметіне жүгініп, жеке заң көмегін алыңыз. Кәсіп мерзімді өткізіп алудың салдарын жояды деген болжаммен рәсімдеуді жалғастырмаңыз.
Рәсімдеу жолын тексеру үшін KLC-ге не беру керек
Кәсіптің атауы мен ҰКЖ кодын, диплом және еңбек өтілі туралы мәліметтерді, өтінішхаттың бар-жоғын, жоспарланған жұмысты, елге кіру күнін және қазіргі мәртебені дайындаңыз. Бұл өтінішке дейінгі жеңілдікті ғана емес, рұқсат алғаннан кейін оның шарттарын орындау мүмкіндігін де тексеруге көмектеседі.
«Визалар, уақытша және тұрақты тұру» бетіндегі «Өтінім беру» батырмасы Telegram арқылы KLC-ге жүгінуді ашады. Бұл — сүйемелдеу қызметіне сұрау, мемлекеттік өтініш беру де, мақұлдау кепілдігі де емес. Жеке құжаттар топтамасы мен кәсіптік негіздің қолданылуы жеке талдау кезінде нақтыланады.